Warmtepomp: feit en fabel ontrafeld in 5 punten

Hoewel de warmtepomp als een oplossing voor de toekomst geldt, bestaan er nog misverstanden over. Je verwarming vervang je niet zomaar, dus ben je maar beter goed geïnformeerd. Radiatoren, vorst, investering: we nemen de warmtepomp onder de loep.

Warmtepompen zijn de voorbije jaren uitgegroeid tot een volwaardig alternatief voor je verwarming. Bij nieuwbouw en renovatie tonen de Belgen steeds meer belangstelling voor dit verwarmingssysteem op lage temperatuur. Toch blijft het een onderwerp van discussie en bestaan er nog heel wat misverstanden over. Soms kloppen die (met enige nuance), soms helemaal niet. In dit artikel nemen we 5 veelvoorkomende misverstanden onder de loep, telkens met een duidelijke conclusie. Zo kan je zelf je mening vormen. Maar eerst: wat is een warmtepomp precies?

De warmtepomp in een notendop

De werking van een warmtepomp is waarschijnlijk eenvoudiger dan je denkt. Ze haalt warmte uit de buitenlucht, zelfs als die koud is, en brengt die naar binnen om je woning te verwarmen. Op die manier gebruik je hernieuwbare elektriciteit. De elektriciteit die een warmtepomp verbruikt, dient alleen om de warmte van buiten naar binnen te verplaatsen. Zo kan een warmtepomp met relatief weinig elektriciteit veel warmte leveren. Geen magie dus, maar gewoon hetzelfde principe dat je koelkast laat werken (maar dan omgekeerd): die onttrekt warmte aan de binnenkant en voert ze af via het rooster achteraan.

Lucht-lucht, lucht-water of bodem-water: je hebt vast al gehoord van de belangrijkste soorten warmtepompen. Ze werken allemaal volgens hetzelfde principe: warmte onttrekken aan de omgeving en naar je woning overbrengen. Waarin verschillen ze? In de warmtebron (lucht of bodem) en de manier waarop je woning wordt verwarmd (via warme lucht, waterradiatoren of vloerverwarming).

De 3 belangrijkste soorten warmtepompen

Type 

Warmtebron 

Wat verwarmt de warmtepomp? 

Sanitair warm water 

Voordeel 

Beperking 

Lucht-lucht of omkeerbare airco 

Buitenlucht 

De lucht in de ruimte, via een ventilator 

Nee 

Blaast warme lucht in de winter en koele lucht in de zomer 

De koelstand verhoogt het elektriciteits-verbruik 

Lucht-water 

Buitenlucht 

Het water van de radiatoren of de vloerverwarming 

Ja, met een geschikt voorraadvat 

Vervangt een verwarmingsketel, voor verwarming en warm water 

Het rendement varieert met de buiten-temperatuur 

Bodem-water of geothermie 

De bodem, via ondergrondse collectoren 

Het water van de radiatoren of de vloerverwarming 

Ja, met een geschikt voorraadvat 

Vrijwel constant rendement het hele jaar door 

Collectoren moeten in de tuin worden ingegraven of via boringen worden geplaatst 

Bron: Leefmilieu Brussel

Een van de voordelen van een warmtepomp is dat er verschillende opstellingen mogelijk zijn. Een lucht-waterwarmtepomp kan bijvoorbeeld worden aangesloten op radiatoren of vloerverwarming en op een voorraadvat voor sanitair warm water. Een lucht-luchtwarmtepomp wordt per ruimte als een extra verwarming geïnstalleerd, zonder aanpassingen aan de centrale verwarming. Een lucht-watermodel kan zelfs samenwerken met een condensatieketel op gas. Dit noemen we een hybride warmtepomp: de ketel springt bij wanneer dat nodig is, bijvoorbeeld als het buiten heel koud is. Soms gaat het om twee toestellen die apart werken, soms om één enkel compact toestel met dubbele werking.

En dan de vraag die iedereen zich stelt: klopt het dat een warmtepomp alleen voor nieuwbouw geschikt is? Niet noodzakelijk. Goede isolatie is zeker een belangrijke troef, maar ook bij een renovatie kan een warmtepomp interessant zijn. Wil je hier meer over weten? Laten we de misverstanden overlopen.

1. ‘Ik moet al mijn radiatoren vervangen’

Conclusie? Eerder fout dan juist

Waar komt dit idee vandaan? Een klassieke cv-ketel stuurt vaak heel warm water naar de radiatoren. Maar lucht-water- en bodem-waterwarmtepompen presteren optimaal op ‘lage temperatuur’, met water tussen 45 en 50°C. Zijn je huidige radiatoren hier wel voor geschikt? Het goede nieuws is dat ze meestal volstaan, zeker als je woning goed geïsoleerd is. En zelfs als niet al je radiatoren in aanmerking komen, volstaat het om één of twee exemplaren in de koudste kamers uit te breiden of te vervangen.

Nuttig weetje: De redenering over radiatoren geldt niet voor een lucht-luchtwarmtepomp. Die blaast namelijk warme lucht rechtstreeks de kamer in en heeft je radiatoren niet nodig. 

En als je vloerverwarming hebt?

Dat is de ideale combinatie! Vloerverwarming werkt met water van ongeveer 30°C, precies wat een warmtepomp nodig heeft.

De 50 graden-test: slaagt jouw woning?

Om na te gaan of je installatie geschikt is voor een warmtepomp, voer je de 50 graden-test uit in 4 stappen: 

  • Stel de watertemperatuur van je cv-ketel meerdere dagen in op 50°C, bij voorkeur in de herfst of winter. 
  • Beperk het verschil tussen de dag- en nachttemperatuur tot ongeveer 2°C. 
  • Gebruik tijdens de test geen bijverwarming en stel je deze vraag: blijft mijn woning comfortabel warm? 
  • Het antwoord op die vraag bepaalt het resultaat: 
  • Ja? Dan zijn je huidige radiatoren waarschijnlijk geschikt en is een warmtepomp een mogelijke oplossing. 

  • Nee? Dan kan een warmtepomp nu niet, maar in de toekomst misschien wel. Betere isolatie, enkele aangepaste radiatoren of een hybride warmtepomp kunnen het verschil maken. 

2. ‘Een warmtepomp werkt niet meer zodra het vriest’

Conclusie? Fout, maar alles hangt van je woning af

Waar komt dit idee vandaan? We kunnen ons moeilijk voorstellen dat een warmtepomp nog warmte kan onttrekken bij minder dan 0°C. Toch blijft ze werken, omdat de buitenlucht ook dan nog warmte bevat. Wat wel klopt, is dat het rendement geleidelijk daalt als de buitentemperatuur zakt. Met dezelfde hoeveelheid elektriciteit brengt de warmtepomp dan minder warmte naar binnen. Op de koudste dagen kan bijverwarming dus nodig zijn, bijvoorbeeld met de gasketel in een hybride systeem.

Waar moet je op letten? Deze elementen maken echt een verschil: 

  • Een correcte berekening van het vermogen, dat aangepast moet zijn aan je woning en je verwarmingsbehoeften.
  • De temperatuur van het water dat naar je verwarming gaat: hoe lager, hoe beter.
  • Het type radiatoren of vloerverwarming.
  • De isolatiegraad van je woning.

Belangrijke tip: Heb je al isolatiewerken gepland? Meld dat dan aan je installateur, zodat die er rekening mee kan houden als hij het vermogen berekent.

3. ‘Met de huidige elektriciteitsprijs zal ik veel meer betalen’

Conclusie? Eerder fout dan juist, maar ook dit hangt af van je woning

Waar komt dit idee vandaan? Van de warmtepomp wordt vaak beweerd dat ze dé oplossing is om onze verwarming elektrisch te maken, net zoals de elektrische auto dat doet voor onze mobiliteit. Met andere woorden: je ruilt gas of stookolie in voor elektriciteit. Maar een kWh elektriciteit is nog altijd duurder dan een kWh gas en dus is de bezorgdheid begrijpelijk: zal je energiefactuur niet de hoogte in schieten?

Het klopt dat een warmtepomp, net zoals een elektrische auto, je elektriciteitsfactuur doet stijgen. Maar tegelijk daalt je gas- of stookoliefactuur of verdwijnt die zelfs helemaal. Wat telt, is je totale energiebudget. Daarbij moet je verschillende zaken afwegen:

  • Eerst en vooral speelt het rendement van de warmtepomp (COP) een grote rol. Zoals gezegd geeft een warmtepomp meer warmte af dan ze verbruikt aan elektriciteit. Ze heeft namelijk alleen stroom nodig om de warmte te verplaatsen, niet om ze te produceren.
  • Zoals blijkt uit een studie van ENGIE Laborelec (uit 2025), verschillen de gemiddelde gebruikskosten van een lucht-waterwarmtepomp momenteel niet veel van die van een gas- of stookolieketel. Ze variëren wel sterk naargelang de woning, het gewest en het elektriciteitscontract.
  • De warmtepomp profiteert ook van een aantal recente ontwikkelingen, zoals de hervorming van de energieaccijnzen ten gunste van elektriciteit en het Europese ETS-systeem, dat verbruikers vanaf 2028 laat betalen voor de CO2-uitstoot van gas en stookolie voor verwarming. Bovendien wordt de regelgeving voor gas en stookolie strenger, waardoor je keuzemogelijkheden beperkter worden.

4. ‘Een warmtepomp is geen rendabele investering’

Conclusie? Dat hangt ervan af

Waar komt dit idee vandaan? Een warmtepomp is bij aankoop duurder dan een condensatieketel op gas. Maar ze verbruikt wel minder energie om dezelfde woning te verwarmen. Hoe ziet het totaalplaatje er dan uit, inclusief de recente ontwikkelingen en de regelgeving? Het antwoord hangt af van verschillende factoren.

Om te beginnen is er de prijs. Die varieert sterk naargelang het type warmtepomp, je bestaande installatie en het vermogen dat nodig is om je woning te verwarmen. Dat laatste is dan weer afhankelijk van de mate waarin je woning geïsoleerd is.

Om je een idee te geven: Leefmilieu Brussel raamt de prijs van een lucht-luchtwarmtepomp voor een woning van 120 m² op 7 000 tot 11 000 € zonder de productie van sanitair warm water en op 8 000 tot 13 000 € met die productie. In deze prijzen zijn de installatiekosten inbegrepen, maar niet het aanpassen van de radiatoren en de premies. Voor alle soorten warmtepompen samen hanteert het Vlaams Gewest via Vlaanderen.be een gemiddelde prijsvork van 2 500 tot 25 000 €, inclusief installatie en btw. Is een warmtepomp dan voldoende rendabel of niet? 

Volgens een studie van ENGIE Laborelec (2025) kan je de begininvestering gewoonlijk op lange termijn terugverdienen, maar dat is opnieuw afhankelijk van verschillende parameters. De rendabiliteitsberekening wordt gunstiger wanneer: 

  • de bestaande verwarmingsketel sowieso aan vervanging toe was, 
  • de woning voldoende geïsoleerd is, 
  • en de warmtepomp op lage temperatuur kan werken, dus met geschikte radiatoren. 

Volgens dezelfde studie zijn de jaarlijkse besparingen groter in woningen met een hoog verbruik, op voorwaarde dat de warmtepomp goed kan functioneren. 

Dit is een extra reden om de 50 gradentest te doen vóór je beslist om een warmtepomp te installeren. Vergelijk ook de totale kosten van elk scenario, niet alleen de energiefactuur.

5. ‘Mijn airco dient alleen om mijn woning te koelen’

Conclusie? Fout

Waar komt dit idee vandaan? Bij ‘airco’ denken we meestal aan zomer, hittegolven en verkoeling. Geen wonder dat we vergeten dat dit toestel nog meer kan: je woning verwarmen in de winter. Een omkeerbare airco is namelijk een lucht-luchtwarmtepomp die zowel koele als warme lucht kan blazen.

Een voordeel is dat je dit type warmtepomp onafhankelijk van je centrale verwarming kan installeren, ruimte per ruimte. Op hete dagen is de koele lucht van het toestel heel welkom, maar het kan dus ook een kamer snel verwarmen. Dat is vooral handig in de tussenseizoenen, wanneer het wat frisser is. Zo kan je cv-ketel enkele weken langer uit blijven. Toch heeft een lucht-luchtwarmtepomp ook beperkingen: ze produceert meestal geen sanitair warm water en verspreidt geen warmte door de hele woning zoals een lucht-waterwarmtepomp. 

Wel of geen warmtepomp? Je weet wat je te doen staat

opelijk is met deze 5 inzichten het beeld duidelijker geworden: een warmtepomp is geen wondermiddel, maar biedt wel onmiskenbare voordelen. Deze toekomstgerichte oplossing werkt des te beter naarmate je woning erop voorbereid is. Elke woning is anders en vraagt specifieke oplossingen, qua isolatie, radiatoren, warm water en budget. Het belangrijkste is dat je jezelf de juiste vragen stelt vóór je huidige verwarmingsketel het begeeft.

Begin dus met de 50 graden-test. Twijfel je nog? Bekijk dan dit filmpje dat je uitlegt hoe je de omschakeling aanpakt.

Test: is je huis klaar voor een warmtepomp?

Veelgestelde vragen

Is een warmtepomp lawaaierig?

Antwoord wisselen

Meestal produceert alleen de buitenunit van de warmtepomp geluid. Hou daarmee rekening als je bepaalt waar je de buitenunit gaat installeren en respecteer de wettelijke voorschriften en eventuele gewestelijke vergunningen. Vermijd bijvoorbeeld hoeken en binnenplaatsen, gebruik trillingsdempende bevestigingen of schakel ’s nachts de stand met verminderd vermogen in.

Moet je je woning isoleren vóór je een warmtepomp installeert?

Antwoord wisselen

Dat is zeker een aanrader. Als je woning goed geïsoleerd is, kan een warmtepomp efficiënter werken op lage temperatuur. Je komt dan ook toe met een toestel met een lager vermogen, dat minder kost. Ben je van plan om later te isoleren? Houd daar dan nu al rekening mee bij de berekening van het vermogen.

Wat is een hybride warmtepomp?

Antwoord wisselen

Dat is een warmtepomp die samenwerkt met een condensatieketel op gas. Op de meeste koude dagen gebruik je alleen de warmtepomp, maar in bitter koude periodes helpt de cv-ketel een handje. Dit is interessant als je woning nog niet klaar is om alleen met een warmtepomp te worden verwarmd.

Wat is het verschil tussen een warmtepomp en een warmtepompboiler ?

Antwoord wisselen

Een warmtepompboiler warmt alleen je sanitair water op. Afhankelijk van het type, kan een warmtepomp zowel je woning verwarmen (en koelen) als je sanitair water opwarmen. Een lucht-luchtwarmtepomp kan alleen een kamer verwarmen en soms ook koelen.

Kan een warmtepomp sanitair warm water produceren?

Antwoord wisselen

Zeker, een lucht-water- of bodem-waterwarmtepomp kan dat als ze is uitgerust met een geschikt voorraadvat. Maar been lucht-luchtwarmtepomp kan dat niet: die blaast alleen warme of koude lucht. Wil je alleen je sanitair water verwarmen? Installeer dan een warmtepompboiler, die volgens hetzelfde principe werkt.

Mag je in België nog een gasketel installeren?

Antwoord wisselen

De regelgeving wordt strenger, maar verschilt per gewest. Voor nieuwbouw is een gasketel verboden in Vlaanderen en Brussel, maar nog toegestaan in Wallonië. In bestaande woningen blijft de plaatsing of vervanging van een gasketel toegestaan in Vlaanderen en Wallonië, maar zonder premies. In Brussel is de geleidelijke uitfasering al gepland, met beperkingen voor ingrijpende renovaties vanaf 2030.

Mag je in België je stookolieketel nog door een nieuw exemplaar vervangen?

Antwoord wisselen

Dat hangt af van je gewest, maar de mogelijkheden worden steeds beperkter. In Brussel mag je sinds 1 juni 2025 geen stookolieketel meer plaatsen, ook niet ter vervanging, tenzij je een uitzondering krijgt. In Vlaanderen is een stookolieketel verboden in nieuwbouw en in bestaande woningen als er een aardgasnet in de straat ligt. In Wallonië zijn stookolieketels verboden in nieuwbouw sinds 2026 en vanaf 1 januari 2031 ook voor bestaande gebouwen, met mogelijke uitzonderingen. Maar als je al een stookolieketel hebt, mag die blijven werken.