Hoe zet je hernieuwbare energie in voor je woning?

Ook als het over onze woningen gaat, wordt het milieu steeds belangrijker. We denken dan in de eerste plaats aan onze verwarming, die veel energie verbruikt. Nu de dagen van de verwarmingsketels op steenkool en mazout (of stookolie) geteld zijn, hebben warmtepompen de wind in de zeilen. Het lukt dus perfect om ons koolstofarm of zelfs koolstofvrij te verwarmen en hetzelfde geldt voor ons sanitair warm water. 

En voor onze elektriciteit? Ook daar is de transitie naar een meer koolstof neutrale toekomst mogelijk. Je kan bijvoorbeeld een groen energiecontract sluiten, met onder andere stroom die door windturbines is opgewekt. Of je kan zonnepanelen op je dak leggen, die gratis groene elektriciteit aan je woning leveren. 

Maar hoe weet je welke systemen voor jou ideaal zijn? En hoe maak je je woning klaar voor de toekomst? Wat is het lot van de fossiele energiebronnen? Op welke hernieuwbare energiebronnen kan je echt rekenen? Wij maken je wegwijs in het ruime aanbod.

Steenkool, aardolie en aardgas zijn fossiele brandstoffen. Ze bevatten hoofdzakelijk koolstof en waterstof en zijn ontstaan uit organisch materiaal dat zich miljoenen jaren onder de grond bevindt. Fossiele brandstoffen zijn dus per definitie niet hernieuwbaar, want ze hebben opnieuw miljoenen jaren nodig om te ontstaan. Bovendien vervuilen ze het milieu als we ze verbranden. Ze stoten namelijk veel broeikasgassen (CO2) uit en veroorzaken de klimaatopwarming. Maar niet elke fossiele brandstof treft evenveel “schuld”. 

Zo is steenkool de grootste vervuiler, terwijl aardgas 30 tot 50% minder CO2 uitstoot in vergelijking met de andere fossiele brandstoffen. Aardgas is dus een “schonere” brandstof, maar het blijft een niet-hernieuwbare energiebron die vroeg of laat uitgeput is. Ondertussen kunnen we gas bij onze transitie naar een koolstof neutrale toekomst wel gebruiken als een goede overgangsoplossing, die minder vervuilend is dan mazout (een afgeleide van ruwe aardolie) of steenkool.

In België gebruiken we voor onze centrale verwarming meestal aardgas (47 tot 49%). Mazout of stookolie komt op de tweede plaats (33%). In veel woningen in ons land vind je dus gasketels, vooral modellen met condensatie waarmee je tot 30% energie bespaart in vergelijking met mazout of oudere ketels. Een gasketel is betrouwbaar, efficiënt en voordelig. Met gas als flexibele brandstof verwarmt hij je woning via een gesloten watercircuit dat de radiatoren (of vloerverwarming) voedt. Maar met gas kan je ook sanitair warm water produceren via een boiler of een doorstromer.

De jacht op de mazoutketels is geopend, want deze modellen mogen in België vanaf 2035 niet meer worden verkocht. De gewesten zijn zelfs nog strenger, waardoor stookolie nu al verboden is wanneer je een nieuwe verwarmingsinstallatie aanschaft. Zou dit niet het ideale moment zijn om van systeem te veranderen?

In de huidige ecologische, financiële en reglementaire context zullen alternatieve “groene” energiebronnen en de technische toepassingen ervan alleen maar populairder worden. Wat bedoelen we concreet? Zowel zon en wind als water uit stuwdammen of hout zijn “groene” energiebronnen. Ze zijn niet alleen “schoon” omdat ze geen of weinig CO2 uitstoten, maar ook hernieuwbaar omdat de natuur ze voortdurend opnieuw produceert. Er zijn vier grote hernieuwbare energiebronnen die je kan gebruiken voor je woning:

De zon is dé hernieuwbare, duurzame en gratis energiebron bij uitstek. Met de huidige technologie kunnen we zonnestralen opvangen en omzetten in groene elektriciteit of gebruiken om water op te warmen. Dat warme water verwarmt onze woning of dient voor sanitaire toepassingen in huis.

Door fotovoltaïsche zonnepanelen op je dak te installeren, kun je je huis gratis van groene elektriciteit voorzien. Een slimme investering voor je portemonnee, maar ook een bewuste keuze omdat je op die manier je steentje bijdraagt aan de noodzakelijke transitie naar een koolstofneutrale toekomst. Om nog flexibeler te zijn op het vlak van elektriciteit kun je je zelfverbruik vergroten door ook te kiezen voor een thuisbatterij.

Om je huishoudelijk sanitair water op te warmen kan je een zonneboiler en thermische zonnepanelen gebruiken. Zo'n systeem (een individuele zonneboiler of IZB) kan 50 tot 70% van je behoeften aan sanitair warm water voorzien. Maar als de zon niet schijnt, heb je een extra verwarmingssysteem nodig zoals een gasketel.  

Kunnen zonnestralen ook je woning verwarmen? Jazeker, met een gecombineerd zonnesysteem of “onrechtstreeks” via een warmtepomp. Zo’n warmtepomp heeft ook elektriciteit nodig en die kunnen je zonnepanelen dan weer leveren. 

Kort samengevat: welke duurzame oplossingen dankzij de zon? 

• Fotovoltaïsche zonnepanelen om gratis groene elektriciteit op te wekken voor je woning. 
• Een zonneboiler en thermische zonnepanelen om je sanitair water op te warmen. 
• Een warmtepomp waarvan het elektriciteitsverbruik wordt gedekt door je zonnepanelen.

Bij windenergie denken we uiteraard aan de grote windturbines die het elektriciteitsnet van groene stroom voorzien. Maar voor individuele woningen is een windturbine geen interessante investering. Er bestaat wel een andere manier om de buitenlucht efficiënt te benutten: de warmtepomp (lucht/lucht of lucht/water). Zo'n installatie haalt de latente warmte uit de buitenlucht en geeft ze met een hogere temperatuur weer af om je interieur te verwarmen (via convectoren of radiatoren).

Een warmtepomp werkt deels op elektriciteit (20%) en kan bijna 80% van je verwarmingsbehoeften met hernieuwbare energie dekken. Een milieuvriendelijke oplossing dus, zeker als je ook zonnepanelen installeert om de warmtepomp van groene stroom te voorzien. Zo’n systeem werkt echter pas echt efficiënt in een nieuwbouwwoning of zeer goed geïsoleerde woning of na ingrijpende renovatiewerken. 

Voor sanitair warm water is de warmtepompboiler een innovatief en energie-efficiënt alternatief voor de klassieke elektrische boiler. Deze milieuvriendelijke oplossing om je huishoudelijk water op te warmen is ook nog eens goed voor je portemonnee. Met de nieuwste modellen kan je de kostprijs voor de productie van warm water zelfs delen door drie! Combineer je dit toestel met zonnepanelen, dan sla je twee vliegen in één klap. 

Kort samengevat: welke duurzame oplossingen dankzij de wind? 

• Een lucht/lucht-warmtepomp of lucht/water-warmtepomp om nieuwbouwwoningen of zeer goed geïsoleerde woningen te verwarmen. 
• Een warmtepompboiler als ideale oplossing om sanitair warm water te produceren.

De warmte die in de ondergrond aanwezig is recupereren om je woning te verwarmen? Het lijkt sciencefiction, maar het kan nu al dankzij de geothermische warmtepomp (of bodem/water-warmtepomp). Concreet gebruikt dit toestel de natuurlijke warmte van de aarde om het water in het verwarmingscircuit van je woning op te warmen (of af te koelen). Klinkt ideaal, maar dit milieuvriendelijke systeem blijft vrij duur en je hebt er een vrij groot perceel voor nodig. Hetzelfde geldt voor de water/water-warmtepomp die warmte uit het grondwater haalt en waarvoor heel diep moet worden geboord. Zoals alle warmtepompen zijn deze systemen vooral geschikt voor nieuwbouwwoningen en zeer goed geïsoleerde woningen.  

Kort samengevat: welke duurzame oplossingen dankzij de bodem? 

• Een geothermische warmtepomp om je woning te verwarmen en sanitair warm water te produceren, op voorwaarde dat je een groot perceel hebt en een zeer goed geïsoleerde of nieuwbouwwoning.

Deze term verwijst naar alle organische stoffen die verbrand kunnen worden (zoals hout of pellets), die gas afgeven als ze ontbinden (zoals landbouwoverschotten of huishoudelijk afval) of die verwerkt kunnen worden tot biobrandstof (planten). Neem nu de verwarmingsketel op pellets, ook 'granulatenketel' genoemd. Hiermee kan je je verwarmen, maar ook op een rendabele manier sanitair warm water produceren.

Deze oplossing heeft niet alleen heel wat voordelen, maar ook nadelen, zoals opslagruimte voor de pellets en de kostprijs van de ketel en de installatie. De biomassaverwarmingsketel werkt volgens hetzelfde principe, maar met hernieuwbare plantaardige brandstoffen (houtsnippers of -blokken, graangewassen, koolzaad enz.). Een duurzame oplossing, op voorwaarde dat de brandstof een biolabel heeft.

Kort samengevat: welke duurzame oplossingen dankzij biomassa?

• Een verwarmingsketel op pellets om je woning en je sanitair water te verwarmen. 
• Een verwarmingsketel op biomassa om je woning en je sanitair water te verwarmen.

Nu je wat meer inzicht hebt in de verschillende energiebronnen, moet je natuurlijk ook nog de juiste keuzes maken. Wat voor jou het beste systeem is, hangt af van verschillende factoren (grootte van je gezin, behoeften, type woning enz.) en van je verwachtingen.

Wil je vooral je huidige comfort behouden? Of je budget onder controle houden en besparen? Of kies je voor een oplossing die rendabel is op lange termijn en waarmee je ook nog eens je steentje bijdraagt aan de overstap naar een energieneutrale toekomst?

Jouw persoonlijke situatie geeft dus de doorslag, rekening houdend met de behoeften van je gezin, de kenmerken van je woning en je middelen. Niet alle systemen zijn immers geschikt voor elke woning. Hoeveel elektriciteit verbruik je bijvoorbeeld per jaar? Hoeveel mensen gebruiken sanitair warm water? Is je woning geschikt voor zonnepanelen? Is je huis voldoende geïsoleerd om een warmtepomp te installeren? Staat er een grote renovatie gepland? Hoe oud is je huidige verwarmingsketel? Heb je recht op gewestpremies voor verwarming? Allemaal cruciale vragen die je helpen het systeem te vinden dat het beste bij je past.

• Elektriciteit 
  Er gaat niets boven zonnepanelen op je dak, eventueel in combinatie met een thuisbatterij. Zonnepanelen zijn niet alleen duurzaam en voordelig, maar ook een rendabele investering. En wat je in elk geval kan doen: profiteren van hernieuwbare en 100% Belgische groene energie, dankzij de contracten met groene stroom van ENGIE.

• Verwarming 
  Je hebt veel keuze en alles hangt af van de indeling van je woning, maar een gascondensatieketel blijft een uitstekende oplossing. Hij is minder 'vervuilend' dan de andere fossiele energiebronnen, voordelig en efficiënt. Voor nieuwbouwwoningen of bij een grondige renovatie biedt een warmtepomp dan weer een echt ecologische oplossing. Onze gratis gids helpt je om de juiste keuze te maken. 

• Sanitair warm water 
  Een warmtepompboiler is een uitstekende, toekomstgerichte keuze om je huishoudelijk water op te warmen, want hij biedt je veel comfort, ontziet je budget en is milieuvriendelijk.

Welke keuzes je ook maakt, bekijk alle systemen in je woning altijd in hun geheel. Sommige oplossingen passen namelijk goed samen, andere een stuk minder. Soms is het beter, zeker voor je budget, om stapje voor stapje en systeem na systeem te vervangen. Een hybride verwarmingsketel is dan een goede tussenoplossing. Dit slimme systeem combineert je huidige gascondensatieketel met een warmtepomp. Zo profiteer je van het beste van twee werelden. 

En als je wil overschakelen op een warmtepomp, zijn zonnepanelen een uitstekend idee om het elektriciteitsverbruik van de warmtepomp te dekken. 

Gasketel, mazoutketel, pelletketel, hybride verwarmingsketel, biomassaketel, micro-warmtekrachtkoppelingsketel, elektrische verwarming, warmtepomp of zonneboiler ... Wil je graag meer weten over de verschillen tussen al deze verwarmingssystemen? In dit artikel leggen we je alles haarfijn uit. 

Meer weten?  Download dan ons gratis e-book